2. Dünya Savaşı sonrasında Japonya’nın ekonomik yükseliş döneminde, bir mafya ailesine mensup Kikuo Tachibana, babasının öldürülmesi sonrasında on beş yaşındayken meşhur Kabuki oyuncusu Hanjuri Hanai tarafından himaye altına alınır. Hayatın zorluklarına karşın, yetenekli bir oyuncuya dönüşen Kikuo, babadan oğula devrolunan Kabuki oyunculuğu ritüellerine meydan okur. Hanai yeteneği sınırlı oğlu Shunsuke yerine, 3. Hanjuri Hanai ünvanını Kikuo’ya devredince, sert Kabuki kuralları gereğince dışlanıp sancılı bir sürece giren Kikuo, süreç içinde Japonya’nın en iyi Kabuki oyuncusu olur.

ONNAGATO VE KABUKİ 

Kokuho, geleneksel Japon Kabuki dans tiyatrosunu çağdaş Japon sinemasının öz ve biçimiyle yetkin bir örnek olarak beyaz perdeye taşıyan önemli bir film. Bu bağlamda bu geleneksel sanata kısaca gözatalım: Kabuki dans tiyatrosu Japonya’nın, tarihi dört asra kadar uzanan en önemli gösteri sanatlarından birisidir. Bu lirik tiyatro tarzı son derece stilistiktir ve etkileyici görsellere ve ses performanslarına dayanır. Kabuki dans tiyatrosunda dokunma duyusu ve bakış, yüksek-alçak müzik sesi ve haraketli sahnelerle uyarılır. Bu avangard tiyatro stilinde makyaj, rol yapma gücüyle bağlantılı olarak performans eşliğinde kullanılır. Bu durum, karakterlerin temsilinde ve vurgulanmasında en önemli araçlardan birisidir. Kabuki tiyatrosunun mütemmim cüzü olan Onnagata terimi, kadın karakterlerin erkek oyuncular tarafından canlandırılmasıdır. Onnagata rolündeki erkek oyuncu kadın taklidi yapmaz, gerçek bir kadınmış gibi kadın karakteri temsil eder. Bu noktada, bir kadın karakterin canlandırılması, kadının feminen güzelliğinden ve estetiğinden daha da önemli hale gelir. (1)

KABUKİ: GELENEKSEL BİR TEMAŞA SANATI 

Kabuki dans tiyatrosu, Japon kültürünün günümüze kadar gelmiş geleneksel bir temaşa sanatı. Shogunlar (Japonya’yı fiilen yönetebilecek kadar güçlenen Japon askeri lideri ve toprak sahibi) döneminden günümüze devam eden bu 17.yy dans tiyatrosu geleneği, Kokuho filminin ana omurgasını oluşturuyor ve bir Yakuza’nın (Japon organize suç örgütü) oğlunun 50 yıllık bir zaman dilimine yayılan, mafyadan kaçarak sığındığı Kabuki tiyatrosu atmosferinde, adım adım ve sebatla yükselerek Japonya’nın en iyi Kabuki oyuncusu olma sürecini anlatan başarılı bir epik film olarak beyaz perdeye damgasını vuruyor.

2. Dünya Savaşı sonrasında Japonya’nın ekonomik yükseliş döneminde, bir mafya ailesine mensup Kikuo Tachibana (Soya Kurukowa/Ruyo Yoshizawa), babasının öldürülmesi sonrasında on beş yaşındayken meşhur Kabuki oyuncusu Hanjuri Hanai (Ken Watanabe) tarafından himaye altına alınır. Hayatın zorluklarına karşın, yetenekli bir oyuncuya dönüşen Kikuo, babadan oğula devrolunan Kabuki oyunculuğu ritüellerine meydan okuyarak; ustası Hanai’nin, yetenekleri sınırlı oğlu Shunsuke (Keitatsu Koshiyama/Rusei Yokohama) yerine 3. Hanjuri Hanai ünvanını Kikuo’ya devretmesiyle, sert Kabuki kuralları gereğince dışlanıp sancılı bir sürece giren Kikuo, süreç içinde Japonya’nın en iyi Kabuki oyuncusu olur.

Kokuho, yoğun Kabuki Dans Tiyatrosu sahnelerinden ve Onnagata karakterlerinden oluşan bir film ve uzun süresiyle ortalama seyirci açısından kolay bir seyirlik değil. Onnagata rolü, Edo döneminde toplumdaki gerçek kadınların kadınlığıyla uyumlu olması amaçlanan bir kadınlık ifadesi olarak şekillendi. (…) 1629’dan sonra, aktrislerin yaygın fahişeliği ve aktrislerin lütfu için hamiler arasında çıkan şiddetli kavgalar nedeniyle kadınların Kabuki’de yer alması yasaklandıktan sonra, tamamen erkeklerden oluşan kadrolar norm haline geldi (2).

Geleneksel bir toplum olan Japonya’da sanat alanında yükselmenin bile bir kast yapısı içinde oluştuğu ve bu ritüele aykırı durumlarda kadın ve erkeklerin yaklaşım farklılığının da altını çizen teatral bir film olarak dikkati çekiyor Kokuho… Diğer yandan satır aralarındaki yaşama dair göndermelerin sinematografik anlatımla ifade yolları, filmin sinemanın sınırları içine girmesine katkı sağlıyor. 

JAPON KÜLTÜRÜNDE FARKLI TİYATRO ANLAYIŞLARI

Japon kültüründe yer eden tiyatro anlayışları ve bu bağlamda özellikle Kabuki’nin diğerlerinden ayrılan yanlarının da altını çizelim: Kabuki, Japon tiyatrosunun üç popüler dramatik formundan birisidir. Diğerleri, Noh draması ve Bunraku kukla tiyatrosudur. Şarkıcılar, orkestra davulu, flütler, ağaç çanlar, canlı ve şiddete eğilimli bir aksiyon eşliğinde cezbedici danslar Kabuki’nin ana formlarını oluşturur. Gün boyu sürebilen oyunlarda yemek ve çay servisi yapılır. Kabuki tiyatrosu çekici kostümlerden, süslemeci, doğayı taklit eden makyaj ve dekorlardan oluşur. Oyunculuk abartılı ve etkileyicidir. Kelime anlamı olarak bakıldığında; ka-müzik, bu-dans-oyun, ki-beceri, ustalık, yaratıcılık anlamına gelmektedir. Müzikli, danslı, beceri ve ustalık isteyen yaratıcı bir performans ortaya koymak demektir (3).

Yerel kültürel bir olgu olan Kabuki Dans Tiyatrosu bağlamında Kokuho, önemli bir seyirlik. Tiyatro sanatının Japon kültürüne özgü Kabuki tiyatrosu hakkında uzun ama epik bir film olan Kokuho, çoğunlukla filme çekilmiş tiyatro hissinin egemen olduğu bir yapım. Diğer yandan Kokuho, kült bir epik film olan ve Sergio Leone’nin yönettiği Bir Zamanlar Amerika’da (Once Upon A Time In America-1984) filminin öykü anlatım tekniğini anımsatıyor ve yönetmen Sang Il Lee’nin, Sergio Leone’den ve onun kült filminden etkilendiği izlenimi de yaratıyor.

ELLİ  YILA YAYILAN  BİR ÖYKÜ

1964’den başlayıp 2014’e kadar ulaşan elli yıllık bir süreci Kabuki tiyatrosu ekseninde anlatan Kokuho, Kabuki dans tiyatrosunun sergilenme koşullarındaki değişimle günümüzün modern sahne olanaklarına sahip Kabuki tiyatrosu sergilenme koşullarını adeta bir metafor haline getirerek; geleneksel Japon toplumunun modern bir topluma dönüşme sürecindeki değişimi, insan ilişkilerindeki dönüşümü ve çağdaş Japon toplumunda da popüler kültürün egemenliğiyle sığ ve saldırgan yaklaşımların ortaya çıktığının altını başarıyla çiziyor.  

Kokuho, gelenekle moderni kaynaştırma konusunda başarılı bir toplum olan Japonya’da, bu sürecin başarısında Kabuki tiyatrosu gibi geleneksel formların rolü hakkında da etkili mesajlar içeren bir seyirlik. 

FİLMİ TAŞIYAN ANA UNSURLAR

Filmin ana omurgasını iki önemli sinematografik öge olan oyunculuk ve görüntü yönetimi taşıyor. Diğer yandan sinemaya özgü pek çok öge, tiyatro sanatının sınırlarında dolaşarak (oyunculuk, aydınlatma, makyaj, reji tekniği) konvansiyonel sinema seyircisi açısından sabırlı bir çaba gerektiriyor. Filmin hem Kabuki oyunlarına eşlik eden hem de filmin lirik duygusunu artıran film müziklerinin de altını çizelim. 

Oyunculuk bağlamında özellikle Hanjuri Hanai karakterini canlandıran Ken Watanabe ile Kikuo’nun gençlik ve ileri yaşlarını oynayan Ruyo Yoshizawa’nın etkili performanslarını içeriyor Kokuho… Diğer yandan görüntü yönetmeni Sofia El Fani’nin özellikle omuz plan açı karşı açıları ve yakın planları, filmin duygusunu tiyatrodan sinemaya çekme mücadelesini kazanmasında rol oynarken; özellikle aydınlatmanın rolü ve etkisi filmin görkemli bir yapıta dönüşmesine başarıyla hizmet ediyor. 

KAYNAKLAR

(1) Yasemin Kılıçarslan, Geleneksel Japon Kabuki Dans Tiyatrosunun Aykırı Bedenleri “Onnagatalar”, İnsan&İnsan, Yıl/Year 4, Sayı/Issue 14, Güz/Fall 2017.

(2) https://en-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Prostitution_in_Japan?

 (3) A.g.y., Geleneksel Japon Kabuki Dans Tiyatrosunun Aykırı Bedenleri “Onnagatalar”.